Hội nghị Sầu riêng Châu Á lần thứ 2 tại Việt Nam qua Lăng kính Truyền thông và Chuyên gia

Tháng 7 năm 2026 đã đánh dấu một cột mốc mang tính bước ngoặt đối với nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam khi Hội nghị Sầu riêng châu Á lần thứ 2 (Second Asia Durian Conference) và chương trình Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam – Trung Quốc chính thức được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đắk Lắk. Sự kiện này đã thu hút sự chú ý sâu rộng của toàn bộ hệ thống báo chí, truyền thông và các tạp chí chuyên ngành kinh tế – nông nghiệp trong và ngoài nước. Báo cáo này được xây dựng dựa trên sự phân tích và chắt lọc thông tin từ một loạt các cơ quan ngôn luận uy tín hàng đầu đã đưa tin đậm nét về sự kiện, bao gồm: Báo Tuổi Trẻ, Tạp chí Công Thương, Báo Nông nghiệp Việt Nam, Báo Tin tức (TTXVN), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, Báo Thanh Niên, Báo Nhân Dân, Báo Đầu tư, Tạp chí Khoa học Phát triển Nông thôn Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Pháp luật, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Vietnam News, The Star (Malaysia), cùng các cổng thông tin điện tử địa phương như Cổng TTĐT xã Ea Knuếc (Đắk Lắk).

Hội nghị diễn ra từ ngày 13 đến 16 tháng 7 năm 2026, được đồng tổ chức bởi Chi nhánh Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại TP.HCM (VCCI-HCM), nền tảng thương mại trái cây B2B iFresh Asia Fruit của Trung Quốc, và Công ty TNHH DAKAGO. Sự kiện có sự đồng hành của Sở Công Thương TP.HCM và Mạng lưới Ngành hàng Sầu riêng (Durian Industry Network), quy tụ hơn 500 đến 700 đại biểu. Thành phần tham dự bao gồm các quan chức chính phủ, chuyên gia ngành nghiệp, cùng hơn 100 đến 300 nhà nhập khẩu, nhà phân phối chiến lược từ Trung Quốc và hàng trăm đại diện hợp tác xã, doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam. Không chỉ đơn thuần là một diễn đàn xúc tiến thương mại, sự kiện này đóng vai trò như một lăng kính phản chiếu toàn diện thực trạng, cơ hội và những thách thức mang tính cấu trúc mà ngành sầu riêng Việt Nam đang phải đối mặt trong kỷ nguyên hội nhập.

Sự bứt phá của ngành sầu riêng Việt Nam trong thập kỷ qua là một minh chứng sống động cho sự chuyển dịch thành công từ nền nông nghiệp tự cấp sang nền kinh tế nông nghiệp hướng tới xuất khẩu giá trị cao. Dữ liệu phân tích từ các báo cáo chuyên ngành cho thấy đà mở rộng theo cấp số nhân cả về diện tích canh tác lẫn kim ngạch thương mại.

Theo những phát biểu của ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI-HCM được đăng tải trên Tạp chí Công Thương và Báo Tuổi Trẻ, ngành sầu riêng đã trải qua một sự lột xác ngoạn mục. Nếu như vào năm 2015, tổng sản lượng sầu riêng toàn quốc chỉ khoảng 366.000 tấn, thì đến năm 2024, con số này đã vượt mốc 1,5 triệu tấn, được canh tác trên diện tích xấp xỉ 180.000 héc-ta. Sự gia tăng này đi thuận với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu, đặc biệt kể từ cột mốc lịch sử năm 2022 khi Việt Nam chính thức ký kết Nghị định thư xuất khẩu sầu riêng tươi chính ngạch sang thị trường Trung Quốc. Kim ngạch xuất khẩu đã nhảy vọt từ mức hơn 277 triệu USD vào năm 2022 lên hơn 3,2 tỷ USD vào năm 2024, và được dự báo sẽ thiết lập kỷ lục mới ở mức 4 tỷ USD trong chu kỳ 2025 – 2026, tương đương mức tăng trưởng hơn 14 lần chỉ sau 3 năm ngắn ngủi.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì một cách ấn tượng trong năm 2026. Phân tích số liệu từ Tổng cục Hải quan trong 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm 2025. Sầu riêng đã củng cố vững chắc vị thế độc tôn, chiếm tới 20,3% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả quốc gia. Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu cũng bắt đầu cho thấy những tín hiệu dịch chuyển cấu trúc quan trọng.

Sự bứt phá của phân khúc sầu riêng đông lạnh với mức tăng 60,3% không chỉ là một con số thống kê đơn thuần, mà phản ánh một hệ quả tất yếu của quá trình tái cơ cấu chuỗi giá trị nhằm giảm thiểu áp lực lên hệ thống logistics và kéo dài thời gian bảo quản của nông sản. Những tác động kinh tế vĩ mô này đã hiện thực hóa thành sự thay đổi đời sống tại các địa phương. Báo Vietnamnet và Báo Nông nghiệp Việt Nam đưa tin, tại huyện Krông Pắc (Đắk Lắk), chỉ trong hai năm 2022 và 2023, người dân đã mua mới hơn 1.000 chiếc ô tô nhờ lợi nhuận từ sầu riêng. Tỉnh Đắk Lắk ghi nhận doanh thu kỷ lục gần 15.000 tỷ đồng từ sầu riêng năm 2023, với bình quân mỗi hộ thu nhập từ 1,2 đến 1,5 tỷ đồng, cá biệt có những hộ đạt 4 đến 10 tỷ đồng. Tương tự, tại huyện miền núi Khánh Sơn (Khánh Hòa), vụ thu hoạch năm ngoái đã mang về cho nông dân địa phương gần 1.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sự tập trung cấu trúc vào thị trường Trung Quốc Đại lục tạo ra rủi ro không nhỏ. Dữ liệu cho thấy trong 5 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đã nhập khẩu sầu riêng trị giá 492 triệu USD từ Việt Nam, tăng 76,7% so với cùng kỳ và chiếm tới 87,5% tổng thị phần xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Việc phụ thuộc lên tới gần 90% vào một thị trường duy nhất đồng nghĩa với việc bất kỳ một sự thay đổi nào về hàng rào kỹ thuật hay chính sách thông quan từ phía GACC (Tổng cục Hải quan Trung Quốc) đều có thể tạo ra những cú sốc dây chuyền cho toàn bộ chuỗi cung ứng đổ dồn về đây.

Diễn biến tại Hội nghị Sầu riêng châu Á lần thứ 2 đã phản ánh một thực tế không thể đảo ngược: kỷ nguyên cạnh tranh đơn thuần bằng sản lượng và xuất khẩu tiểu ngạch đã chính thức khép lại.

Theo phân tích của bà Cai Jianfei (Thái Kiếm Phi), nhà sáng lập nền tảng iFresh Asia Fruit, sự góp mặt của hơn 100 doanh nghiệp đại diện cho các kênh phân phối chủ lực tại Trung Quốc mang một thông điệp rõ ràng về sự dịch chuyển thị hiếu. Các đại gia bán lẻ như Pagoda, Xianfeng Fruit, JD Fresh, Goodfarmer Group, và Shouheng Group không còn đến Việt Nam chỉ để lấp đầy nguồn cung. Tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng tại Trung Quốc coi sầu riêng là một mặt hàng cao cấp phục vụ biếu tặng và thể hiện đẳng cấp tiêu dùng. Điều này buộc các mối quan hệ thương mại phải tiến hóa từ mô hình mua đứt bán đoạn truyền thống sang liên kết chặt chẽ, đồng bộ hóa các tiêu chuẩn từ tận vườn trồng cho đến kệ siêu thị, trong đó yếu tố truy xuất nguồn gốc và giá trị thương hiệu được đặt lên hàng đầu.

Một trong những phát hiện mang tính định lượng sâu sắc nhất tại hội nghị đến từ báo cáo của ông Yang Li'an, nhà sáng lập Công ty TNHH Công nghệ sinh học Xianhe Zhongshan. Thông qua việc phân tích dữ liệu thực tế thương mại xuyên biên giới, ông đã chỉ ra một quy luật 80/20 vô cùng tàn khốc trong cơ cấu tổn thất của ngành hàng sầu riêng.

Cụ thể, có đến 80% rủi ro và thiệt hại tài chính của các lô hàng xuất khẩu bắt nguồn từ các lỗi chất lượng nội tại, bao gồm hiện tượng nứt vỏ, sượng cơm, chín không đồng đều, hoặc phát hiện dư lượng hóa chất vượt mức cho phép. Trong khi đó, rủi ro do biến động giá cả thị trường đột ngột chỉ chiếm khoảng 20% nguyên nhân gây tổn thất.

Về mặt sinh lý thực vật, sầu riêng là loại trái cây có hô hấp đột biến (climacteric fruit). Quá trình chín diễn ra rất nhanh và tỏa ra lượng nhiệt lớn. Nếu vỏ bị nứt do va đập hoặc do kiểm soát độ ẩm kém, nấm bệnh sẽ lập tức xâm nhập làm thối rữa phần cơm bên trong, phá hủy hoàn toàn định vị thương hiệu cao cấp của quả sầu riêng. Nhận thức này định hình lại hoàn toàn quan điểm đầu tư của ngành. Thay vì chỉ tập trung vào việc dự báo giá hoặc đầu cơ găm hàng, các doanh nghiệp bắt buộc phải chuyển hướng nguồn vốn vào công nghệ bảo vệ thực vật sinh học và hạ tầng bảo quản sau thu hoạch (cold chain logistics).

Để hiểu rõ hơn về động lực sâu xa thúc đẩy quá trình tái cơ cấu ngành sầu riêng, hội nghị đã mở rộng tầm nhìn vượt ra khỏi biên giới Việt Nam, thông qua góc nhìn phân tích từ chuyên gia nông nghiệp Thái Lan, ông Sakda Sinives. Báo Thanh Niên và Báo Nông nghiệp Việt Nam đã phản ánh đậm nét báo cáo của vị chuyên gia này tại hội nghị ở Malaysia và Việt Nam, bóc trần một cuộc khủng hoảng môi trường không lồ ẩn sau những con số tỷ đô.

Theo số liệu năm 2023, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 1,42 triệu tấn sầu riêng tươi từ các quốc gia Đông Nam Á (chủ yếu 928.976 tấn từ Thái Lan, 493.183 tấn từ Việt Nam và một lượng nhỏ từ Philippines). Tuy nhiên, đặc thù sinh học của quả sầu riêng là phần thịt ăn được chỉ chiếm từ 30% đến 35% tổng trọng lượng; 65% đến 70% còn lại là vỏ và hạt hoàn toàn không có giá trị sử dụng trực tiếp. Dựa trên cơ sở khoa học này, có thể tính toán chính xác rằng với 1,42 triệu tấn sầu riêng nhập khẩu, Trung Quốc chỉ thu được khoảng 456.295 tấn thịt quả, nhưng phải gánh chịu tới khoảng 969.627 tấn rác thải hữu cơ sinh học.

Việc xử lý gần một triệu tấn rác thải vỏ sầu riêng tại các siêu đô thị như Bắc Kinh, Thượng Hải, hay Quảng Châu đang gây ra áp lực khủng khiếp lên hệ thống quản lý chất thải rắn của quốc gia này. Hơn nữa, xét về khía cạnh kinh tế vĩ mô và logistics, người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu Trung Quốc đang lãng phí một cách vô ích từ 325 triệu đến 350 triệu USD hàng năm chỉ để chi trả cước phí vận chuyển quốc tế cho khối lượng rác thải khổng lồ này.

Nhận thức rõ vấn đề này, Thái Lan – đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Việt Nam – đã âm thầm triển khai "Kế hoạch B". Thay vì tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu sầu riêng nguyên trái, người Thái đang chủ động chuẩn bị cho kịch bản Trung Quốc chuyển hướng sang nhập khẩu sầu riêng đông lạnh bóc múi. Việc chỉ xuất khẩu phần thịt quả giúp cắt giảm hơn 60% chi phí vận chuyển, tối ưu không gian container lạnh, đồng thời phù hợp với xu hướng và thị hiếu của hộ gia đình trẻ, quy mô nhỏ tại các thành phố hiện đại. Nhận thức rõ vấn đề này, Thái Lan chỉ nhắm việc tập trung vào chất lượng, hương vị thay vì kích cỡ vỏ, mà còn tạo ra rào cản cạnh tranh cực kỳ lớn đối với các quốc gia đi sau nếu chậm trễ trong việc cập nhật công nghệ chế biến.

Phản ứng trước "Kế hoạch B" của Thái Lan và áp lực môi trường từ Trung Quốc, Hội nghị Sầu riêng châu Á lần thứ 2 đã xác định làn sóng chế biến sâu chính là giải pháp sống còn để nâng tầm sầu riêng Việt Nam, như Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp đã phân tích chi tiết. Hạ tầng chế biến nội địa của Việt Nam hiện đang tập trung vào hai công nghệ mũi nhọn nhằm giải bài toán logistics và bảo quản.

Thứ nhất là công nghệ cấp đông nhanh (IQF) bằng khí nitơ lỏng. Khác với phương pháp làm lạnh truyền thống làm vỡ cấu trúc tế bào do sự hình thành tinh thể đá lớn, nitơ lỏng hạ nhiệt độ đột ngột, giúp tinh thể đá siêu nhỏ, giữ nguyên vẹn cấu trúc tế bào, bảo toàn trọn vẹn hương vị và độ béo của múi sầu riêng sau khi rã đông. Công nghệ này phục vụ cho ba dòng sản phẩm chính: sầu riêng nguyên quả cấp đông phục vụ đại lý lớn, sầu riêng tách múi cấp đông cho phân khúc cao cấp, và sầu riêng nhuyễn (puree) làm nguyên liệu cho công nghiệp thực phẩm, đồ uống (F&B). Việc kéo dài thời gian lưu kho lên đến 24 tháng giúp doanh nghiệp hoàn toàn kiểm soát được rủi ro "được mùa rớt giá".

Thứ hai là công nghệ sấy thăng hoa (Freeze-Drying). Đây được xem là mặt hàng chiến lược đột phá. Quá trình sấy thăng hoa loại bỏ lượng nước trong múi sầu riêng ở môi trường chân không, giữ nguyên vẹn cấu trúc xốp và toàn bộ giá trị dinh dưỡng. Kết quả là một sản phẩm siêu nhẹ, tối ưu hóa tuyệt đối cước phí vận chuyển hàng không và hoàn toàn miễn nhiễm với các rào cản kiểm dịch thực vật ngặt nghèo áp dụng cho trái cây tươi. Sản phẩm này dễ dàng thâm nhập vào các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới, tiếp cận tệp khách hàng tiêu dùng nhanh.

Năng lực công nghệ này đã lập tức thu hút sự chú ý của các tập đoàn hàng đầu tại hội nghị. JD Fresh (thuộc hệ sinh thái JD.com) đặt vấn đề bao tiêu sản lượng lớn để đưa vào hệ thống logistics lạnh khép kín của mình. Zhejiang Youtian Fruit Co., Ltd. (nhà phân phối tại khu vực Hoa Đông) đưa ra các quy chuẩn nghiêm ngặt về độ đồng đều của múi sầu riêng để phục vụ phân khúc quà tặng. Trong khi đó, Shenyang Fish & Sea Food Co., Ltd., đại diện cho chuỗi dịch vụ ăn uống tại miền Bắc Trung Quốc, đã ra mắt cơ hội tiêu thụ khổng lồ cho dòng sầu riêng nhuyễn. Để vận hành hiệu quả các nhà máy chế biến quy mô lớn này, các doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu áp dụng hệ thống quản lý vận hành số hóa DurianOS, một giải pháp phần mềm chuyên biệt giúp tối ưu hóa dây chuyền phân loại, theo dõi năng suất nhân công và quản trị tồn kho theo thời gian thực.

Xuyên suốt hội nghị, tinh thần "Muốn đi xa phải đi cùng pháp luật" đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động hợp tác, như Tạp chí Nghiên cứu Pháp luật đã nhấn mạnh. Ngành sầu riêng Việt Nam đang phải đối mặt với một loạt các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC).

6.1. Rào cản Cadimi và Lệnh 280 của GACC

Tại hội nghị, TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam), đã cập nhật các quy định mới nhất về an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu. Cảnh báo về hàm lượng kim loại nặng Cadimi đang trở thành một phép thử sống còn đối với các vùng nguyên liệu. Tình trạng lạm dụng phân bón hóa học chứa tạp chất kim loại trong một thời gian dài đã khiến một số lô hàng của Việt Nam bị trả về hoặc cảnh báo. Áp lực thị trường buộc toàn bộ hệ thống phải nhìn nhận lại cấu trúc nông hóa của đất trồng, nguồn nước tưới và quy trình sử dụng phân bón.

Đồng thời, Lệnh 280 của GACC (hiệu lực quản lý chặt chẽ doanh nghiệp sản xuất thực phẩm xuất khẩu vào Trung Quốc) đòi hỏi các doanh nghiệp phải thiết lập hồ sơ truy xuất nguồn gốc minh bạch tuyệt đối. Một lô hàng vi phạm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc phát hiện sinh vật gây hại (như rệp sáp) có thể dẫn đến việc toàn bộ mã số vùng trồng bị đình chỉ, gây thiệt hại dây chuyền cho cả chuỗi cung ứng.

6.2. Toàn cảnh Bản đồ Cấp phép Mã số Vùng trồng và Cơ sở Đóng gói

Để đáp ứng các yêu cầu này, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã nỗ lực đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa. Theo dữ liệu chi tiết được Báo Nông nghiệp & Môi trường công bố, Trung Quốc đã chấp thuận cho hàng loạt vùng trồng và cơ sở đóng gói của Việt Nam đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch.

Phân tích dữ liệu từ danh sách 76 mã số vùng trồng được phê duyệt cho thấy sự phân bổ chiến lược trải dài khắp các tỉnh thành trọng điểm phía Nam và Tây Nguyên. Bình Phước, Đồng Nai và Đắk Lắk nổi lên như những phù hợp lớn nhất về sự chuẩn hóa.

Song song với việc quản lý vùng nguyên liệu, hệ thống 25 cơ sở đóng gói (PHC) được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt cũng thể hiện sự chuyển dịch trọng tâm đầu tư công nghiệp sơ chế về các tỉnh Tiền Giang, Đồng Nai và Đắk Lắk.

Việc phân bổ cơ sở đóng gói tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên cho thấy sự tối ưu hóa khoảng cách từ vườn trồng đến nhà máy nhằm giảm thiểu tối đa tỷ lệ suy hao sau thu hoạch. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức về năng lực quản trị kho bãi. Sự phát triển nóng đã dẫn đến tình trạng các kho bãi tự phát mọc lan tràn tại thủ phủ Đắk Lắk, gây phá vỡ quy hoạch và xáo trộn đời sống dân cư, tiềm ẩn rủi ro lớn về phòng cháy chữa cháy và vệ sinh an toàn thực phẩm, đòi hỏi chính quyền phải có biện pháp chấn chỉnh kịp thời.

6.3. Giải pháp Khung pháp lý và Quản trị Hành chính

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, từ ngày 1/7/2026, Việt Nam chính thức đưa vào vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng trên phạm vi toàn quốc. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã cải cách thủ tục hành chính: thời gian cấp mã số vùng trồng tiêu thụ nội địa rút ngắn xuống còn 3 ngày, và đối với mã xuất khẩu không quá 10 ngày làm việc.

Đồng thời, sự tham gia của Viện Nghiên cứu Pháp luật phía Nam và VCCI đã giúp các doanh nghiệp thiết lập hệ thống hợp đồng kinh tế B2B chặt chẽ. Việc đưa các điều khoản về tiêu chuẩn chất lượng, chế tài phá vỡ cam kết (bẻ cọc) vào hợp đồng có giá trị pháp lý giúp bảo vệ dòng tiền, triệt tiêu rủi ro thanh toán và tạo ra một nền tảng giao thương minh bạch, khiến các đối tác quốc tế an tâm giải ngân khi đầu tư vào không lồ.

Khác với các hội nghị truyền thống, Hội nghị Sầu riêng châu Á lần thứ 2 có tính thực chiến rất cao khi tổ chức đưa hàng trăm doanh nghiệp, nhà đầu tư Trung Quốc trực tiếp xuống thực địa tại tỉnh Đắk Lắk vào ngày 16/7/2026, đặc biệt là tại xã Ea Knuếc (huyện Krông Pắc) – vùng lõi của thủ phủ sầu riêng Tây Nguyên.

7.1. Bức tranh Nông nghiệp Xã Ea Knuếc

Tại sự kiện kết nối đầu tư, dưới sự phối hợp của UBND xã Ea Knuếc, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, và nền tảng iFresh, đại diện địa phương là bà Trần Thị Vân (Phó Chủ tịch UBND xã) đã trình bày những dữ liệu đầy sức nặng về tiềm năng của khu vực. Với hạ tầng giao thông kết nối hoàn thiện (cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, quốc lộ 26), Ea Knuếc sẵn sàng trở thành trung tâm cung ứng logistics chiến lược.

Những con số này cùng với hoạt động khảo sát vườn sầu riêng mẫu của tập đoàn Dakruco đã thuyết phục hoàn toàn các nhà đầu tư Trung Quốc về khả năng cung ứng dồi dào, ổn định và có khả năng truy xuất rõ ràng nguồn gốc. Việc thiết lập các dự án khép kín trực tiếp giữa các chuỗi siêu thị Trung Quốc và tổ hợp tác xã địa phương giúp loại bỏ tầng lớp trung gian, tối đa hóa lợi nhuận cho nông dân.

7.2. Điển hình Livestream và Bài học Tổ chức Thị trường

Sự thay đổi về chất của ngành sầu riêng còn được thể hiện rõ nét qua sự đổi mới trong tư duy quản trị của bộ máy chính quyền địa phương. Lần đầu tiên, một người đứng đầu cấp xã (Bà Ngô Thị Minh Trinh – Bí thư Đảng ủy xã Ea Knuếc) đã trực tiếp "đứng sóng" livestream bán sầu riêng cùng bà con buôn làng trên các nền tảng mạng xã hội. Hành động này đã giải quyết triệt để 3 điểm nghẽn của nông sản Việt: minh bạch thông tin, kết nối cung – cầu trực tiếp, và khẳng định thương hiệu bản địa.

Hộ gia đình ông Nguyễn Công Điểm (sở hữu 1,8 héc-ta sầu riêng Dona, doanh thu ước tính 1,7 tỷ đồng) và chị Luân Thị Thời là những minh chứng điển hình. Nhờ sự hỗ trợ của chính quyền đưa nông sản lên không gian số, họ đã có thêm kênh thương lượng độc lập, hạn chế bị ép giá bởi thương lái truyền thống, vượt qua những rủi ro giảm năng suất do thời tiết bất lợi.

Tuy nhiên, bài học tổ chức thị trường này cũng chỉ ra những khuyết thiếu cần khắc phục. Để chuỗi cung ứng thực sự bền vững, các hợp tác xã cần được trang bị bộ công cụ số toàn diện bao gồm quản trị tồn kho và hậu cần lạnh (cold logistics). Đặc biệt, lực lượng lao động vi mô mang tính quyết định như thợ "gõ sầu riêng" (đánh giá độ chín qua âm thanh gõ) và thợ cắt sầu riêng cần chuyên nghiệp hóa. Đây là lực lượng có thể đạt thu nhập lên tới 100 triệu đồng/tháng nhưng mang rủi ro cao nếu không được bồi thường bảo hiểm nghề nghiệp cho họ chính là cơ chế bảo vệ sự an toàn của toàn bộ chuỗi cung ứng xuất khẩu, giúp các nhà máy chế biến yên tâm ký kết hợp đồng bao tiêu dài hạn.

Điểm khác biệt lớn nhất của kỳ Hội nghị lần thứ hai so với mọi diễn đàn xúc tiến trước đó nằm ở chỗ: lần đầu tiên phía mua nói thẳng tiêu chí của mình trước mặt phía bán. Tổng hợp từ tường thuật của Báo Dân Việt, Tạp chí Tri Thức và Báo Nông nghiệp và Môi trường trong hai ngày 14 – 15/07/2026, một thông điệp được lặp lại nhất quán từ nhiều đại diện nhập khẩu độc lập nhau: giá không còn là biến số quyết định. Thứ quyết định là mức độ ổn định — ổn định của chất lượng, ổn định của hồ sơ, và ổn định của chính đối tác qua thời gian.

Bà Cai Jianfei, nhà sáng lập nền tảng thương mại trái cây B2B iFresh Asia Fruit và là đồng chủ trì Hội nghị, đúc kết ba yếu tố mà doanh nghiệp Trung Quốc ưu tiên khi chọn đối tác Việt Nam: chất lượng ổn định giữa các lô hàng, tốc độ thông quan nhanh, và thương hiệu đã có uy tín tích lũy. Bà khẳng định khi ba yếu tố này được bảo đảm thì nhu cầu đối với sầu riêng Việt Nam tại thị trường Trung Quốc sẽ rất lớn. Ở chiều ngược lại, bà cũng chỉ ra rào cản chính đang cản trở việc xây dựng thương hiệu Việt Nam tại Trung Quốc chính là sự biến động chất lượng giữa các lô hàng.

Ba phát biểu trên đến từ ba doanh nghiệp có mô hình kinh doanh khác nhau — một nhà thương mại, một tập đoàn nhập khẩu và một nhà máy chế biến — nhưng cùng quy về một điểm nghẽn duy nhất: tính không dự đoán được. Đây là sự dịch chuyển có ý nghĩa chiến lược. Trong giai đoạn 2022 – 2024, lợi thế cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam được xây trên tính mùa vụ trái vụ và mức giá linh hoạt. Từ 2026, khi nguồn cung khu vực đồng loạt tăng, lợi thế đó suy giảm nhanh và được thay thế bằng một tiêu chí khó sao chép hơn nhiều: năng lực giữ cam kết. Về phía Việt Nam, các doanh nghiệp dự Hội nghị cũng thẳng thắn thừa nhận những hạn chế nội tại được báo chí ghi nhận, trong đó có thực tế rằng có thời điểm chỉ khoảng 5% sản lượng sầu riêng đông lạnh đạt được phẩm cấp loại A, bên cạnh các vấn đề về lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ảnh hưởng tới hương vị, mạng lưới trung gian nhiều tầng làm đội chi phí, và hạ tầng chuỗi lạnh còn mỏng.

Một đóng góp quan trọng của Hội nghị là đặt ngành hàng Việt Nam vào đúng tỷ lệ của thị trường đích, thay vì nhìn thị trường Trung Quốc như một khối cầu chung chung. Theo số liệu được công bố tại Hội nghị và Tạp chí Tri Thức tường thuật ngày 14/07/2026, trong năm 2025 Trung Quốc đã nhập khẩu hơn 1,8 triệu tấn sầu riêng, tương ứng quy mô thị trường bán lẻ khoảng 80,5 tỷ nhân dân tệ, tức xấp xỉ 11 tỷ USD. Dự báo cho năm 2026, lượng nhập khẩu sẽ vượt mốc 2 triệu tấn và quy mô bán lẻ có thể đạt trên 82 tỷ nhân dân tệ, tương đương 11,4 tỷ USD. Đáng chú ý hơn con số tuyệt đối là vị thế: sầu riêng đã soán ngôi cherry để trở thành mặt hàng trái cây được nhập khẩu nhiều nhất vào Trung Quốc.

Bản đồ tiêu thụ bên trong Trung Quốc cũng đang dịch chuyển theo hướng có lợi cho các nhà cung ứng biết tổ chức hàng hoá. Dữ liệu theo dõi trên nền tảng Douyin giai đoạn 2025 đến tháng 5/2026 cho thấy Quảng Đông vẫn dẫn đầu với 28,7% doanh số, tiếp theo là Giang Tô, Chiết Giang và Sơn Đông. Nhưng điểm đáng chú ý nhất nằm ở chỗ khác: các thành phố cấp thấp và khu vực cấp huyện đã chiếm tới 48% lượng tiêu thụ. Nói cách khác, gần một nửa nhu cầu không còn nằm ở các đô thị lớn ven biển mà đã lan sâu vào nội địa, đi kèm bốn kênh phân phối song song gồm chợ đầu mối, hệ thống bán lẻ, thương mại điện tử và livestream. Đây chính là nền tảng thực tế cho hiện tượng bán hàng qua sóng trực tiếp mà Báo Tuổi Trẻ ghi nhận ngày 18/07/2026.

Hàm ý cho phía Việt Nam rất rõ: một thị trường đang mở rộng xuống cấp huyện đòi hỏi khối lượng lớn hơn nhưng đồng thời đòi hỏi tiêu chuẩn hoá cao hơn, vì hàng đi xa hơn, qua nhiều tầng bảo quản hơn và tới tay người tiêu dùng ít khoan dung hơn với sai số. Cơ hội và rủi ro tăng cùng chiều.

Nghịch lý trung tâm được nhiều cơ quan báo chí cùng nêu trong tuần diễn ra Hội nghị là kim ngạch tăng mạnh nhưng giá tại vườn lại giảm. Báo Công Thương ngày 15/07/2026 ghi nhận sầu riêng Dona loại A ở mức 60.000 – 65.000 đồng/kg và loại B ở mức 40.000 – 45.000 đồng/kg, giảm khoảng 3.000 – 5.000 đồng/kg so với cuối tháng trước đó. Đây không phải biến động nhất thời mà là hệ quả của nhiều lực cùng chiều.

Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh, chỉ ra nguyên nhân nền tảng là tốc độ mở rộng diện tích quá nhanh. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, bổ sung yếu tố khu vực: sản lượng của Việt Nam và Thái Lan cùng tăng, trong khi vụ thu hoạch ở miền Nam kéo dài tạo thêm áp lực lên giá. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cảnh báo về rủi ro thời điểm: vụ thu hoạch sẽ bắt đầu trong khoảng 15 ngày tới và kéo dài đến tháng 9, nên nguy cơ dồn sản lượng vào lúc chín rộ là khá lớn. Ở góc nhìn doanh nghiệp, bà Ngô Tường Vy, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, đưa ra dự báo thẳng thắn rằng nếu cung tiếp tục vượt cầu thì giá sầu riêng có thể giảm khoảng 5 – 10% mỗi năm.

Một điểm nghẽn ít được nói tới nhưng có tính quyết định tới tiến độ chuẩn hoá là năng lực hành chính ở cấp thực thi. Bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp tỉnh Gia Lai, nêu thực trạng số lượng hồ sơ xin cấp mã số vùng trồng không ngừng tăng trong khi nhân sự xử lý vẫn hạn chế. Báo Thanh tra ngày 15/07/2026 cũng ghi nhận yếu tố thời tiết: mưa kéo dài làm giảm chất lượng quả, gây lên men và các khiếm khuyết khiến lô hàng không đạt tiêu chuẩn nhập khẩu. Như vậy, áp lực giá không chỉ đến từ quan hệ cung – cầu mà còn đến từ tỷ lệ hàng đạt chuẩn — một biến số mà ngành hoàn toàn có thể cải thiện bằng quản trị.

Việc Hội nghị dành trọn ngày 16/07/2026 cho chặng khảo sát tại Đắk Lắk không mang tính nghi thức. Đây là tỉnh chiếm khoảng 41% sản lượng sầu riêng cả nước, với khoảng 41.000 ha diện tích, trong đó 30.000 ha đang cho thu hoạch và sản lượng ước khoảng 500.000 tấn. Về giá trị, Đắk Lắk đạt doanh thu khoảng 11.000 tỷ đồng từ ngành hàng này, trong đó xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 900 triệu USD. Nếu toàn bộ hồ sơ đang chờ được phê duyệt, trên 50% diện tích sầu riêng của tỉnh sẽ có mã số vùng trồng.

Điểm đến của đoàn khảo sát là vùng trồng của Công ty Cổ phần Cao su Đắk Lắk (Dakruco) tại Nông trường Cư Bao — một dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao quy mô gần 166 ha với tổng vốn đầu tư hơn 120 tỷ đồng, trong đó 74 ha đã được cấp mã số vùng trồng, giống chủ lực là Monthong, canh tác theo các bộ tiêu chuẩn VietGAP, yêu cầu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) và quy định chống phá rừng của châu Âu (EUDR). Hơn 100 đại biểu là doanh nghiệp Trung Quốc và các đối tác trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu sầu riêng đã trực tiếp đi thăm vườn và kho đóng gói. Tổng Giám đốc Dakruco Nguyễn Minh khẳng định doanh nghiệp kiên định định hướng xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp đa giá trị, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Hai lớp quan sát này bổ khuyết cho nhau: một bên là mô hình doanh nghiệp đã chuẩn hoá tới mức có thể đưa khách vào xem bất cứ lúc nào, một bên là quy mô nền của cả một xã đang vào vụ. Bà Trần Thị Vân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ea Knuếc, nhấn mạnh địa phương sở hữu nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, quỹ đất và hạ tầng. Về phía năng lực tổ chức thu mua, Báo Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận trường hợp một doanh nghiệp xuất khẩu đã xây dựng mạng lưới 63 điểm thu mua trải trên 20 tỉnh với công suất xử lý khoảng 1.200 tấn mỗi ngày trong cao điểm — con số cho thấy khâu tổ chức hậu cần của ngành đã đạt tới quy mô công nghiệp, dù khâu chuẩn hoá chất lượng vẫn đang đuổi theo.

Đặt cạnh nhau, chặng TP. Hồ Chí Minh và chặng Đắk Lắk tạo thành một cấu trúc kiểm chứng hoàn chỉnh: điều được cam kết trên bàn hội nghị ngày 14/07 được đưa ra đối chiếu ngoài vườn và trong kho ngày 16/07. Đó cũng chính là điều mà cả ba đại diện phía mua nêu ở mục 8 đòi hỏi — không phải một lời hứa, mà một hệ thống có thể nhìn thấy được.

Hội nghị Sầu riêng châu Á lần thứ 2 năm 2026 tại Việt Nam không đơn thuần là một chuỗi sự kiện xúc tiến thương mại; đây là bản tuyên ngôn về sự trưởng thành của nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập khốc liệt. Việc kim ngạch xuất khẩu vươn tới mốc 4 tỷ USD không phải là một chiến thắng để nghỉ ngơi, mà là bước khởi đầu cho một chu kỳ phát triển đòi hỏi sự tích hợp công nghệ và tính luật hệ thống ở mức độ cao nhất.

Tổng hợp từ các phân tích chuyên sâu của các tổ chức truyền thông và chuyên gia đầu ngành, báo cáo rút ra các kết luận mang tính định hướng sau:

Thứ nhất, chuyển đổi sang chế biến sâu là mệnh lệnh sinh tồn. Sự giới hạn về năng lực xử lý môi trường tại các siêu đô thị Trung Quốc (áp lực từ hàng triệu tấn vỏ sầu riêng) và sự đổi giá của chi phí logistics đang định hình lại toàn bộ cấu trúc xuất khẩu. Các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải chuyển hóa nguồn thu nhập thu được vào các dự án FDI và tín dụng nội địa nhằm xây dựng hệ thống cấp đông IQF bằng nitơ lỏng và công nghệ sấy thăng hoa. Động thái này vừa hóa giải rủi ro "được mùa rớt giá", vừa hóa giải rào cản kỹ thuật của quả tươi, đồng thời đánh trúng thị hiếu của tầng lớp tiêu dùng hiện đại.

Thứ hai, kỷ nguyên yêu cầu sự minh bạch tuyệt đối. Lợi thế cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam sẽ không còn nằm ở giá rẻ, mà phụ thuộc vào "độ sạch" của dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Việc tuân thủ khắt khe Lệnh 280 của GACC, kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng kim loại nặng Cadimi, và bảo vệ tính toàn vẹn của mã số vùng trồng là tấm khiên duy nhất để duy trì thị phần. Mô hình thương mại truyền miệng phải nhường chỗ hoàn toàn cho hệ sinh thái hợp đồng kinh tế B2B được pháp luật bảo hộ, đảm bảo tính bền vững của dòng tiền đầu tư.

Thứ ba, củng cố năng lực quản trị số tại cấp cơ sở. Sự thành công của chuỗi giá trị tỷ đô bắt nguồn từ những mắt xích vi mô nhất. Sự chủ động của chính quyền địa phương, như tại xã Ea Knuếc (Đắk Lắk), trong việc đưa nông dân lên sàn thương mại điện tử cần được nhân rộng thành các chính sách vĩ mô. Đi kèm với đó là sự chuyên nghiệp hóa và cấp chứng chỉ cho lực lượng lao động đặc thù (thợ gõ, thợ cắt sầu riêng), tích hợp hệ thống logistics lạnh nội vùng để đảm bảo chất lượng ngay từ gốc rễ.

Thứ tư, đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu rủi ro địa chính trị. Mặc dù việc tối ưu hóa thị trường Trung Quốc hiện tại là chiến lược mang lại dòng tiền khổng lồ, mức độ tập trung lên tới 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu tiềm ẩn rủi ro hệ thống vô cùng lớn. Các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng cần sử dụng nguồn lực thặng dư hiện tại để từng bước mở đường, thiết lập các kênh phân phối ổn định tại các thị trường có tiêu chuẩn cao khác như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, nhằm tạo thế chân vạc vững chắc cho sự phát triển của thập kỷ tiếp theo.

Ngành sầu riêng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế dẫn dắt. Bằng sự kiên định với chất lượng, thượng tôn pháp luật và tiên phong trong công nghệ chế biến, sầu riêng không chỉ làm giàu cho người nông dân, mà còn trở thành biểu tượng cho năng lực quản trị chuỗi cung ứng hiện đại và uy tín thương mại của nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.